Wij vangen uw merrie op voor de laatste dagen van haar dracht, bewaken de geboorte dag en nacht en grijpen in op de minuten die ertoe doen.
De meeste merries veulenen zonder hulp. Loopt een geboorte echter mis, dan speelt alles zich vaak af in minder dan een halfuur.
Laat u thuis veulenen? Bekijk de tekenen die de geboorte aankondigen, wanneer u uw behandelende dierenarts moet bellen en de zorg voor het veulen in zijn eerste dagen.
Voordat u komt
De merries komen rond de 320e dag van de dracht. Het formulier berekent de datum vanaf de laatste dekking.
Hoe verloopt een geboorte op de Giguellerie?
Uw merrie komt enkele weken voor het einde van de dracht aan. We bewaken haar dag en nacht tot aan de geboorte en waken daarna de eerste dagen over haar en haar veulen.
Het verblijf van uw merrie
- Rond dag 320De aankomst. Vroeger als het einde van de dracht moeilijk dreigt te verlopen. De merrie went aan haar box en maakt in haar colostrum antistoffen aan tegen de kiemen van onze stal. Een echografie controleert de vitaliteit en de ligging van het veulen en de dikte van de placenta, om een placentitis meteen op te sporen.
- Elke avondDe bewaking. Zodra de uier zich ontwikkelt, meten we met precisietoestellen de pH en het calcium van het uiervocht. Het verloop, dag na dag genoteerd, wijst de nachten aan die extra waakzaamheid vragen.
- Op de dag zelfDe geboorte. Een kleine zender aan de vulva belt ons zodra het veulen indaalt. We wonen aan de overkant van de tuin en zijn binnen enkele minuten bij de merrie, dag en nacht. Verloopt alles normaal, dan laten we haar rustig veulenen.
- De eerste urenDe zorg. We onderzoeken het veulen, ontsmetten de navel, controleren of het tijdig rechtstaat en drinkt, en onderzoeken de placenta. Heeft het moeite met ademen, dan kunnen we het ter plaatse intuberen. Enkele uren na de geboorte gaat een bloedafname na of het de antistoffen uit het colostrum heeft opgenomen.
Wenst u volgend jaar opnieuw een veulen, dan is uw merrie al ter plaatse. We volgen haar vanaf de veulenhengstigheid, die ongeveer tien dagen na de geboorte optreedt, en beslissen samen met u om haar op die hengstigheid opnieuw te laten dekken of de volgende af te wachten, afhankelijk van het onderzoek van de baarmoeder. Zie de gynaecologische opvolging.
De biest en de antistoffen van het veulen
Het veulen wordt geboren zonder antistoffen. De placenta van de merrie heet epitheliochoriaal. Meerdere cellagen scheiden er het bloed van de moeder van dat van de foetus, en antistoffen raken daar niet doorheen. Al zijn bescherming komt dus uit de biest, die zijn darm alleen gedurende de eerste levensuren opneemt.
We controleren de kwaliteit van de biest met een Brix-refractometer. Biest van goede kwaliteit haalt minstens 23 % Brix, wat overeenkomt met ongeveer 60 gram antistoffen per liter. Daarna volgen we de hoeveelheid die het veulen werkelijk drinkt.
Enkele uren na de geboorte gaat een bloedafname na of het de antistoffen, de immunoglobulinen G of IgG, goed heeft opgenomen. Een klinische refractometer, die de eiwitten in het serum meet, geeft een eerste schatting, en een sneltest bevestigt het IgG-gehalte. Is het gehalte onvoldoende, dan vullen we aan met biest uit voorraad of met een plasmatransfusie.
Reserveer de plaats van uw merrie enkele weken voor het einde van de dracht.
Een veulenbox reserverenHoe lang duurt een dracht?
Een merrie draagt gemiddeld 340 dagen. Dat gemiddelde zegt echter weinig over één bepaalde merrie. Een veulen kan levensvatbaar zijn vanaf 320 dagen, en veel merries gaan zonder enig probleem over de elf maanden. Ons record bedraagt 402 dagen.
Het is de rijpheid van het veulen die de geboorte op gang brengt. Wanneer zijn bijnieren klaar zijn, geeft de foetus cortisol af, en dat hormonale signaal zet het veulenen in gang. Een merrie die de verwachte datum overschrijdt, is dus niet te laat. Haar veulen is gewoon nog niet klaar, en de geboorte opwekken zou het risico inhouden een onrijp veulen ter wereld te brengen.
Hoe weet u dat het veulenen nadert?
In de laatste weken vult de uier zich, eerst 's nachts, daarna voortdurend. De spieren aan weerszijden van de staart ontspannen, de kruis lijkt holler, en de vulva wordt langer en soepeler. In de laatste dagen drogen druppels biest op aan de spenen. Dat zijn de harsdruppels; men zegt dat de merrie harst.
Geen van deze tekenen geeft een datum. Sommige merries harsen een week voor de geboorte, andere nooit. Het onderzoek van het uiervocht is veel betrouwbaarder.
De pH en het calcium van de melk meten vóór het veulenen
In de dagen voor de geboorte verandert de samenstelling van het uiervocht. Het calcium stijgt en de pH daalt. Beide metingen kunnen thuis, met goedkoop materiaal, en het zijn de betrouwbaarste aanwijzingen waarover de fokker beschikt.
- Begin een tiental dagen voor de verwachte datum, of zodra de uier zich vult. Meet elke avond op hetzelfde uur, meteen na de afname, en noteer de waarden.
- Zolang de pH boven 7,0 blijft, verloopt de nacht zeer waarschijnlijk rustig.
- Zakt hij onder 6,4, dan nadert het veulenen, vaak binnen 24 tot 48 uur. Meet dan twee keer per dag.
- Stijgt het calcium tegelijk boven 200 ppm in het verdunde uiervocht, dan veulent de merrie zeer waarschijnlijk binnen 48 uur.
Het protocol in detail
Boven 200 ppm calcium veulent iets meer dan de helft van de merries binnen 24 uur, en meer dan acht op tien binnen 48 uur. Onder die drempel is veulenen binnen de dag weinig waarschijnlijk. Deze cijfers komen uit het onderzoek van Colorado State University.
Ze gelden voor een normale dracht. Placentitis, of een behandeling met domperidon die de melkproductie stimuleert, doet het calcium stijgen en de melk vloeien, meerdere dagen voor de geboorte. Een merrie die te vroeg melk verliest, verliest ook haar biest, en dan moet de dierenarts verwittigd worden.
Bij maiden merries, die voor het eerst veulenen, verlopen de veranderingen vaak trager en minder duidelijk. Bij twijfel kan de dierenarts ook natrium en kalium meten, waarvan de verhouding omkeert bij het naderen van de geboorte. Die meting vraagt een ionenanalyser en lukt niet met strookjes.
Hoe verloopt een normale geboorte?
De drie fasen van het veulenen
- 1 tot 4 uurDe ontsluiting. De baarmoederhals gaat open. Het veulen, dat tijdens de dracht op de rug ligt, draait zich om met de rug naar boven, voorbenen en hoofd vooraan. De merrie is onrustig, kijkt naar haar flanken, zweet, gaat liggen en staat weer op. De fase eindigt met het breken van de vliezen, een stroom gelig vocht.
- Een twintigtal minutenDe uitdrijving. Ze duurt zelden langer dan een halfuur. Aan de vulva verschijnt een wit, doorschijnend vlies, het amnion. Daarin ziet men de twee voorvoeten, de ene iets voor de andere, zolen naar beneden, en dan de neus die op de knieën rust.
- Minder dan 3 uurDe nageboorte. De placenta wordt uitgestoten. Na drie uur spreekt men van het achterblijven van de nageboorte.
Wat kan er misgaan?
De overgrote meerderheid van de geboortes verloopt zonder hulp. Ongevallen blijven zeldzaam, maar ze zijn onvoorspelbaar en spelen zich af in enkele minuten.
Het meest gevreesd is dystocie, een geboorte die vastloopt door een verkeerde ligging van het veulen. Zodra de placenta is losgekomen, heeft het veulen nog maar enkele minuten zuurstofreserve. Door te persen op een slecht liggend veulen kan de merrie haar perineum scheuren of inwendig bloeden. Ze kan ook haar baarmoeder buiten de vulva drukken, wat men een baarmoederprolaps noemt.
Het veulen kan zelf lijden onder de geboorte. Een rib breekt bij het passeren van het bekken, of de blaas scheurt zonder dat er voor een of twee dagen iets te zien is. Andere veulens, die tijdens de geboorte te weinig zuurstof kregen, vertonen een neonataal maladaptatiesyndroom. Ze lijken afwezig, zoeken de uier niet en herkennen hun moeder niet.
Een nageboorte die langer dan drie uur achterblijft, stelt de merrie ten slotte bloot aan een baarmoederontsteking, metritis, die kan uitmonden in hoefbevangenheid, een ernstige ontsteking van de hoeven.
Bewaking voorkomt deze ongevallen niet. Ze verkort de tijd tussen het ongeval en de ingreep, en die tijd bepaalt meestal de afloop. Gaat een dystocie verder dan wat in de stal mogelijk is, dan beoordelen we de toestand samen met u, en wordt de merrie meestal naar een kliniek doorverwezen.
Wat is een red bag?
Normaal verschijnt aan de vulva een wit, doorschijnend vlies. Soms is het een rode, fluweelachtige zak, die in het Engels « red bag » heet. Het gaat om het chorioallantoïs, het buitenste vlies van de placenta, dat van de baarmoeder is losgekomen in plaats van te scheuren. Het veulen krijgt geen zuurstof meer via zijn moeder, en elke minuut telt.
Bel onmiddellijk uw behandelende dierenarts en haal het veulen dan zo snel mogelijk ter wereld, zonder op zijn komst te wachten. Open de zak met een schaar of met de hand, en help het veulen naar buiten door op de voorbenen te trekken op het ritme van de persweeën. Een veulen uit een red bag heeft vaak zuurstof tekortgekomen en kan reanimatie nodig hebben. Op de Giguellerie kunnen we het vanaf de geboorte intuberen en beademen.
Een red bag komt vaker voor bij merries met placentitis en na een opgewekte geboorte. Dat is een van de redenen voor de echografie die we bij aankomst van de merrie uitvoeren.
Bekijk hoe het veulen ter wereld wordt geholpen
Wanneer belt u meteen uw behandelende dierenarts?
Wordt een van deze termijnen overschreden, bel dan uw behandelende dierenarts. Bel hem ook onmiddellijk als
- een rode, fluweelachtige zak verschijnt in plaats van het witte vlies; dat is een red bag, open hem onmiddellijk;
- de merrie na het breken van de vliezen al meer dan twintig minuten perst zonder dat het veulen vordert;
- slechts één voet verschijnt, of het hoofd zonder voeten, of zolen die naar boven wijzen;
- de nageboorte na drie uur niet afgekomen is; trek er nooit aan;
- de merrie na de geboorte hevige koliek vertoont.
Tarieven
Het forfait dekt de bewaking, de hulp bij het veulenen en de gebruikelijke zorg voor het pasgeboren veulen. Het pension van de merrie wordt per dag aangerekend, voor en na de geboorte. Geneesmiddelen, de IgG-test, biest en plasma komen erbij naargelang wat nodig was.
| Forfait bewaking van het veulenen | 515,52 € | Bewaking, assistentie bij het veulenen en gebruikelijke zorg voor het pasgeboren veulen. Medicatie, IgG-tests, colostrum en eventueel plasma worden extra aangerekend. |
Drie zorgen beschermen het veulen vanaf de eerste dagen
De navel wordt drie dagen ontsmet. Ontsmet het restant van de navelstreng drie keer op de eerste dag, twee keer op de tweede en één keer op de derde. Het moet opdrogen en dun blijven. Zwelt het op, lekt het of komt er urine uit, bel dan uw dierenarts.
Een lavement bij de geboorte helpt het meconium af te voeren. Het meconium zijn de eerste keutels van het veulen, donker en kleverig. Het komt normaal binnen de eerste twaalf uur. Een gebruiksklaar rectaal lavement, meteen na de geboorte gegeven, helpt het af te voeren, vooral bij hengstveulens, bij wie het vaker vastzit. Perst het veulen daarna zonder resultaat, zwiept het met de staart, rolt het of stopt het met drinken, bel dan uw dierenarts. Herhaal de lavementen niet zelf: herhaald irriteren ze de endeldarm.
Tetanusserum is alleen nuttig als de merrie niet gevaccineerd is. De boosterinenting van de merrie, 4 tot 6 weken voor de uitgerekende datum, beschermt het veulen via de biest. Zonder die booster krijgt het veulen bij de geboorte tetanusserum. Is de merrie in orde met haar inentingen, dan is het serum overbodig, en het is niet zonder risico: het werd in verband gebracht met een ernstige leverziekte bij paarden, de ziekte van Theiler.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet ik mijn merrie brengen?
Rond de 320e drachtdag. Vroeger als het einde van de dracht moeilijk dreigt te verlopen, bijvoorbeeld bij placentitis of voortijdig melkverlies.
Hoe lang harst een merrie voor het veulenen?
Meestal een tot vier dagen, maar sommige merries harsen een week vooraf, andere nooit. Harsdruppels tonen dat de geboorte nadert, ze geven geen datum. De pH van de melk is veel betrouwbaarder.
Kondigt de temperatuur van de merrie het veulenen aan?
Nauwelijks. Ze daalt licht in de twee of drie uur voor de geboorte, maar het verschil is klein, het verschijnt pas op het laatste moment en het misleidt ongeveer één keer op vijf. De pH van de melk geeft veel vroeger en veel zekerder uitsluitsel.
Hoe wordt de zender verwijderd?
Bij het veulenen knippen we de twee draadjes door en nemen we hem weg. Dat is in een oogwenk gebeurd en pijnloos.
Kan ik de geboorte bijwonen?
Als u dat wenst, bellen we u zodra de zender afgaat. De geboorte verloopt echter snel, een twintigtal minuten, en de meeste eigenaars komen aan wanneer het veulen er al is.
Mijn merrie is over de verwachte datum, moet ik me zorgen maken?
Op zich niet. Het is de rijpheid van het veulen die de geboorte op gang brengt, en veel merries gaan over de elf maanden. We volgen de vitaliteit van het veulen met de echografie.
Hoe lang duurt een geboorte?
De uitdrijving van het veulen duurt een twintigtal minuten. De ontsluiting die eraan voorafgaat, duurt een tot vier uur, en de nageboorte volgt binnen drie uur.
Mijn merrie had al eens een moeilijke geboorte. Gebeurt dat opnieuw?
Niet noodzakelijk. De meeste dystocieën hangen af van de ligging van het veulen, die van dracht tot dracht verschilt. Merries met een voorgeschiedenis lijken wel iets meer risico te lopen, en dat is een reden te meer om ze onder bewaking te laten veulenen.
Welke vaccinaties vóór het veulenen?
De merrie moet in orde zijn voor influenza, tetanus en rhinopneumonie. Die laatste wordt veroorzaakt door het equine herpesvirus type 1 (EHV-1), dat abortus kan uitlokken, en wordt voorkomen door een vaccinatie in de vijfde, zevende en negende drachtmaand. Een herhalingsinenting vier tot zes weken voor de geboorte laadt de biest op met antistoffen, die het veulen de eerste weken beschermen.
Hoe lang blijft de merrie na de geboorte?
Minstens drie dagen als alles goed gaat. Sommige complicaties bij het veulen tonen zich pas na een of twee dagen, zoals een gescheurde blaas of het ophouden van het meconium, de eerste mest van het veulen. We houden ze in het oog voor we merrie en veulen laten vertrekken.
Kan ze ter plaatse opnieuw gedekt worden?
Ja, vanaf de veulenhengstigheid als het onderzoek van de baarmoeder het toelaat, of op de volgende hengstigheid. Zie de gynaecologische opvolging.
En als de geboorte zo moeilijk wordt dat het in de stal niet meer lukt?
We beoordelen de toestand samen met u. Meestal wordt de merrie naar een kliniek doorverwezen.
Veulent uw merrie dit seizoen?
Laten we er enkele weken voor de geboorte over praten, om haar komst te plannen.
